Κυριακή, 29 Νοεμβρίου 2015

Μια κοινωνία βαθιά διχασμένη (έρευνα P. Issue "εμπιστοσύνης στους θεσμούς")

Μια κοινωνία βαθιά διχασμένη, συντηρητικοποίηση που παράγει η κρίση αλλά και ιδεολογική (κοινωνική) πόλωση, με αύξηση της εμπιστοσύνης σε πιο ριζοσπαστικούς θεσμούς, αδιαμεσολάβητης λαϊκής κυριαρχίας, συνάγεται από τα Συμπεράσματα με βάση την ετήσια έρευνα της Public Issue για την εμπιστοσύνη στους θεσμούς για την περίοδο 2007 - 2015. Στην έρευνα, οι πολίτες εμπιστεύονται:
Τον Στρατό (κατά 87%), το Πανεπιστήμιο (73%), το Σχολείο (71%),




την Αστυνομία (71%), τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας (64%), τον Λαό (64%), την Εκκλησία (62%), το Ραδιόφωνο (53%), τα Κολλέγια & ΚΕΣ (52%), τα Κοινωνικά Κινήματα (49%), τη Δικαιοσύνη (48%), την Τράπεζα της Ελλάδας (44%), το Διαδίκτυο (43%), την ΕΥΠ (43%), τις Εφημερίδες (27%), τη Βουλή (27%), τις Τράπεζες (25%), την τηλεόραση (16%), τα κόμματα (10%).

Η κρίση των θεσμών στην Ελλάδα 
προηγήθηκε της οικονομικής κρίσης

του Γιάννη Μαυρή* 
Η κρίση απονομιμοποίησης των αντιπροσωπευτικών θεσμών στην Ελλάδα είναι σήμερα βαθύτατη
Είναι προφανές ότι οι πολιτικές λιτότητας που εφαρμόζονται στη χώρα τα τελευταία έξι χρόνια την επιδείνωσαν σοβαρά. 
Ωστόσο, πρέπει να επισημανθεί ότι η κρίση αυτή προϋπήρξε της οικονομικής κρίσης
Το συμπέρασμα αυτό τεκμηριώνεται, σαφώς, με βάση την ετήσια έρευνα της Public Issue σχετικά με την κοινωνική νομιμοποίηση των θεσμών που διεξάγεται από το 2007. 
Ταυτόχρονα, η εντεινόμενη όξυνση των κοινωνικών αντιθέσεων αποτυπώνεται ευδιάκριτα στην παράλληλη αύξηση της κοινωνικής υποστήριξης, κυρίως για τους κρατικούς κατασταλτικούς μηχανισμούς (στρατός, αστυνομία), όπως και για τους θεσμούς της αδιαμεσολάβητης λαϊκής κυριαρχίας (λαός/πολίτες, κοινωνικά κινήματα).

Οι επιπτώσεις της κρίσης

Το 2011, η κοινωνική εμπιστοσύνη στους αντιπροσωπευτικούς θεσμούς (Βουλή, κόμματα) έφτασε στο ναδίρ.
Η ελάχιστη ανάκαμψη που παρατηρείται την τελευταία τετραετία ουδόλως επαρκεί για να αντιστρέψει την ολοκληρωτική έλλειψη εμπιστοσύνης.

Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας (ΠτΔ) παρέμενε, μέχρι το 2009, ο μόνος πολιτικός θεσμός που εμπιστευόταν η μεγάλη πλειοψηφία των Ελλήνων πολιτών.
Αυτό οφείλεται ασφαλώς και στο γεγονός ότι ο ΠτΔ δεν αναμειγνύεται ενεργά στη διαδικασία λήψης των αποφάσεων.
Στην εδραίωση αυτής της εικόνας είχε συντελέσει και η υψηλή αποδοχή του προηγούμενου Προέδρου Κ. Στεφανόπουλου.
Ωστόσο, η μνημονιακή πενταετία δεν άφησε στο απυρόβλητο ούτε την Προεδρία.
Το 2014, ο ΠτΔ Κάρολος Παπούλιας, ενώ διέθετε, στην αρχή της θητείας του, υψηλή κοινωνική αποδοχή, χρεώθηκε τελικά μερίδιο της πολιτικής ευθύνης για την κατάσταση της χώρας και ο δείκτης εμπιστοσύνης στον ΠτΔ κατέγραψε θεαματική συρρίκνωση.
Από τον Μάρτιο του 2015 και μετά την εκλογή του Προκόπη Παυλόπουλου, η εμπιστοσύνη στο αξίωμα του Προέδρου ανακάμπτει, αλλά δεν καταφέρνει να πλησιάσει τα ποσοστά πριν της μνημονιακής περιόδου.

Παρά το γεγονός ότι το ποσοστό των πολιτών που εμπιστεύονται τη Δικαιοσύνη παραμένει μεγαλύτερο από εκείνο που δεν την εμπιστεύονται, από το 2013 και μετά, καταγράφεται σημαντική μείωσή του.
Αντιθέτως, η εμπιστοσύνη στην Εθνική Υπηρεσία Πληροφοριών σημείωσε φέτος ελαφρά άνοδο.
Την τελευταία τετραετία, η συνεχής αύξηση της εμπιστοσύνης προς τον Στρατό, την Αστυνομίακαι και την Εκκλησία αποτελεί σαφή ένδειξη της συντηρητικοποίησης που παράγει η κρίση, αλλά και της ιδεολογικής (κοινωνικής) πόλωσης που προκαλείται, αφού στον αντίποδα αυξάνεται η εμπιστοσύνη σε πιο ριζοσπαστικούς θεσμούς, αδιαμεσολάβητης λαϊκής κυριαρχίας, δηλαδή στον λαό (τους πολίτες) και τα κοινωνικά κινήματα (δίπολο συντηρητικοποίηση / ριζοσπαστικοποίηση).

Η κρίση κοινωνικής απονομιμοποίησης δεν αφορά μόνο τους θεσμούς της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας, αλλά εκτείνεται και σε εκείνους της οικονομίας.
Καθ' όλη τη διάρκεια της μνημονιακής περιόδου, η εμπιστοσύνη στις τράπεζες έχει παραμένει χαμηλή.
Ωστόσο, σημαντικό εύρημα των δύο τελευταίων χρόνων αποτελεί το γεγονός ότι, για πρώτη φορά από το 2014, ο αριθμός των πολιτών που δεν εμπιστεύονται την Τράπεζα της Ελλάδος υπερτερεί εκείνου που την εμπιστεύονται.

Αυξάνεται η εμπιστοσύνη στους εκπαιδευτικούς θεσμούς

Σημαντική αύξηση της εμπιστοσύνης παρατηρείται στους θεσμούς της εκπαίδευσης, δηλαδή σταπανεπιστήμια, τα κολέγια, τα κέντρα ελευθέρων σπουδών και τα σχολεία.
Η αύξηση αυτή πιθανόν να οφείλεται στην -παραδοσιακά ισχυρή- γενικότερη πεποίθηση των πολιτών ότι οι εκπαιδευτικοί θεσμοί αποτελούν τον ασφαλέστερο δίαυλο για την κοινωνική άνοδο.
Σήμερα, εξαιτίας της κρίσης, αυτή η ατομική διέξοδος αναβαθμίζεται σε μέσο ατομικής «διάσωσης».
Από την άλλη πλευρά, η αξία της εκπαίδευσης, που προβάλλεται μάλιστα και ως συλλογικό όχημα για τη διέξοδο της χώρας από την κρίση, τίθεται σε κίνδυνο λόγω των περικοπών.
Το γεγονός αυτό είναι φυσικό να ενεργοποιεί αντανακλαστικά υπεράσπισης ενός κεκτημένου κοινωνικού αγαθού.

Η εμπιστοσύνη στην τηλεόραση παραμένει εξαιρετικά χαμηλή

Η κρίση της πολιτικής περιλαμβάνει ως συστατικό της στοιχείο και ανατροφοδοτεί την κρίση αξιοπιστίας των Μέσων Ενημέρωσης. Όπως έδειξε για πρώτη φορά η μέτρηση του 2009, η εμπιστοσύνη στο σύνολο των Μέσων Ενημέρωσης άρχισε σταδιακά να μειώνεται από το 2009 μέχρι και το 2014.
Ωστόσο, η σαφής διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στα περισσότερο διαδραστικά Μέσα (ραδιόφωνο, Ίντερνετ) και τα μη-διαδραστικά (τηλεόραση, εφημερίδες) διατηρείται.
Μεταξύ των Μέσων Ενημέρωσης, το ραδιόφωνο παραμένει σήμερα στην Ελλάδα το πλέον αξιόπιστο, σημειώνοντας, μάλιστα, σημαντική αύξηση της κοινωνικής του αποδοχής στη φετινή μέτρηση.
Το Ίντερνετ, που μετρήθηκε για πρώτη φορά το 2008, διατηρεί τη 2η θέση μεταξύ των Μέσων, αλλά εμφανίζει σοβαρή υποχώρηση σε σχέση με τη μέγιστη υποστήριξή του που καταγράφηκε το (κινηματικό) 2011.
Οι εφημερίδες ενδέχεται να ανακάμπτουν τον τελευταίο χρόνο, χωρίς αυτό βεβαίως να σημαίνει σε καμιά περίπτωση ότι μια μικρή ανάκαμψη της εμπιστοσύνης μεταφράζεται, αυτομάτως, και σε ανάκαμψη της κυκλοφορίας τους.
Αντιθέτως, η ήδη υπονομευμένη τηλεόραση, της οποίας η κοινωνική αποδοχή βρίσκεται στο ναδίρ, καταλαμβάνει, μαζί με τα κόμματα, σταθερά, μία από τις τελευταίες θέσεις μεταξύ των θεσμών.

* Ο Γιάννης Μαυρής 
είναι πολιτικός επιστήμονας Ph.D, πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της Public Issue
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ (και άλλες απόψεις) στο  left.gr 

Δεν υπάρχουν σχόλια: